Bayan Watanabe Olmayı İstemek

Senin gelirin dolar mı, frank mı, yen mi? Borçlanacaksan, kendi para biriminden niçin borçlanmazsın? İngiltere’de, kaç kişi sterlin dışında bir para biriminden borçlanır zannediyorsunuz?

Son günlerde, döviz ile borçlanıp zor duruma düşen o kadar çok insanla konuştum ki, bu yazıyı yazma gereğini hissettim. İnsan borç para alırken risklerini bilmelidir. Bir süre önce, ‘Sıfır Risk Algısı’ başlıklı bir yazı yazmıştım. O yazıda da belirttiğim gibi, insanımız maalesef ‘risk’ kavramını anlayamıyor. Kriz öncesinde birçok insan bana ‘Japon Yen’i ile borçlanmayı soruyordu. ‘A bankası bunu önerdi, mantıklı geldi, sizin de fikrinizi almak istedim’ diyorlardı. Kardeşim sen ‘yen’in değerini değiştiren dinamikleri biliyor musun? Bilmediğin arazilerde dolaşmayı, risk almayı niçin istersin?

Bu olay sadece Türkiye’de değil, Doğu Avrupa’da aynı şekilde yaşandı. Mesela Macaristan’da, her mortgage(tut-sat) kredisi yabancı para cinsindendir. Polonya’da kredilerin %70’i yabancı para cinsindendir. Özel sektörümüzün borcu $196 milyar. Doğrudur, döviz faizleri düşüktü, dışarıdan borçlanmak cazipti, ama kur riskini anlayamamak insanlarımıza çok pahalıya mal oldu. TL son 4 ayda, dolara, yen’e karşı %40-%50 değer yitirdi. Kur riskini minimize etmek için, birçok finansal enstrüman vardır. Doğu Avrupa’da da, Türkiye’de de bu enstrümanlar bilinmiyor, kullanılmıyor. Sıkıntılar ortadadır.

2000’li yılların başlarında, piyasalarda ‘Bayan Watanabe’ rüzgarı başlamıştı. Watanabe, çok yaygın bir Japon soyadıdır. Kendi ülkelerinden sıfır faizle borç alıp, Türkiye gibi yüksek getiri veren ülkelere yatırım yapan Japon ev kadınlarına bu isim verilmişti. Hem faiz hem de TL’nin değerlenmesinden büyük paralar kazandılar. Ev kadını olduklarına bakmayın, çoğunluğu kur riskine karşı, kendilerini bir finansal araç ile korumuşlar. Tabi zarar yazanlar da oldu, ama sonuçta gelirleri de borçları da yen cinsinden olduğu için göreceli olarak avantajlıydılar.

Balon yıllarında(2003-2007), medyamız sürekli olarak Watanabe’leri manşetlere taşıyor, bankacılar halkın kafasını ‘yen’ ile karıştırıyordu. Halkımız, özel sektörümüz amiyane tabirle ‘gaza’ getirildi. Watanabe’lerin kim olduğunu bilmeden, ne yaptıklarını anlayamadan, onların ‘kar’ dünyasına ortak olmak istediler. Küresel krizden, biz de bu şekilde nasibimizi aldık.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir