Dünya Daha İyi Bir Sistem Bulamamıştır

Yaşanan kriz neticesinde, uluslararası finans sistemini düzenlemek için yeni bir Bretton Woods sisteminin oluşturulmasını öneriliyor. Dünya devletleri, 15 Kasım tarihinde bu konuyu görüşmek için toplanacaklar. Krizin doruk noktasının yaşandığı şu günlerde, panik halinde alınacak kararlar, uluslararası sisteme büyük zararlar verebilir. Nelerin yanlış yapıldığı tartışılmalı ve buna göre çözümler üretilmelidir.

Sonda söyleyeceğimi başta söyleyeyim. Bretton Woods’a benzer bir sistemin, günümüz şartlarında uygulanabilirliği mümkün değildir. Bretton Woods (1944), 2. Dünya Savaşı’ndan sonra uygulanmaya başlayan bir sabit döviz kuru sistemiydi. Tüm para birimleri ABD dolarına, dolar ise altın fiyatına sabitlenmişti. O dönemlerde ülkelerarası yapılan tek işlem, mal değiş tokuşuydu. IMF ise, ülkeler arası ödemeler dengesini kontrol ediyordu. Sermaye akışı, o zamanlar olmadığı için kontrol edilen tek şey ticaret dengesiydi. Oysa günümüz dünyasında, sermaye akışı hakim unsurdur. Sermaye küreselleşmiştir. Finansal kurumların dünyanın her bölgesinde varlıkları,hisseleri vardır. Spekülatif para, bilgisayarın bir tuşuna basarak istediği ülkeye giriş-çıkış yapmaktadır. Kontrol etmek çok zordur. Örneğin, Lehman Brothers bankası, batmasından 2-3 gün önce, milyarlarca doları, Londra ve Hong Kong’dan New York’a transfer etmiş. O ülkelerin sermaye piyasalarına, para çıkışı sırasında verilen zararın boyutlarını düşünebiliyormusunuz?

Sermaye akışının kontrol edilemeyişini düşünürsek, sabit döviz kuru sistemine dönüş olamaz. Krizleri karşılamakta, şu an ağırlıklı olarak kullanılan ‘dalgalı döviz kuru sistemi‘ etkilidir. Finansal krizin etkilediği ülkelere bakarsak, hiçbirinin para biriminin çöktüğünü görmüyoruz. Örneğin; Asya krizindeki sıkıntı, dolara sabitlenmiş para birimleriydi. ABD dolarına sabitlenmiş para birimleri ile birlikte ekonomileri de çökmüştü.

Yapılması gereken şey, global finansal piyasaları düzenlemek için bir otoritenin kurulmasıdır. Bu kurum, farklı ülkelerde işlem yapan finansal kurumların hareketlerini izlemelidir. Aşırı risk alındığını gördüğünde, müdahale etmelidir. Yeni bir kurum kurmanın,büyük yetkilerle donatmanın zorlukları olacaktır. Mesela komünist Çin’e veya kapitalist ABD’ye bazı şeyleri dayatmak zor olabilir. Ancak çözüm budur. Devletler tek başlarına, sermaye akışlarını kontrol edememişlerdir. Devletler üstü bir otoriteye ihtiyaç vardır.

Finansal krizler, kısa dönemde bir başka krizin daha olma olasılığını azaltır. Kurumlar,yatırımcılar daha dikkatli olurlar. Zaman geçtikçe yaralar sarılır, unutulur. Hırs, insanlara tekrar çılgınca şeyler yaptırır. Ancak finansal krizler, serbest piyasa ekonomisini daha az tercih edilen bir sistem yapmaz. Dünya, daha iyi bir sistem bulamamıştır. Risk almadan serbest piyasa sistemi olmaz. Serbest piyasa sistemi olmadan ilerleme kaydedilemez. Yapılması gereken, ‘başka insanların parası‘ ile aşırı risk alan finansal kurumların hareketlerinin izlenmesidir. Bir düzenleyici veya buna benzer bir otorite olmazsa; bir süre sonra, dünyanın her bölgesinde spekülasyon yapan finansal kurumları, açgözlü bankerleri, sistemin neredeyse çökmesine neden olan finansal araçları yeniden göreceğiz.

Geri geleceklerdir, emin olabilirsiniz.

Dünya Daha İyi Bir Sistem Bulamamıştır” üzerine bir düşünce

  1. 03 Kasım tarihli Financial Times haberine göre Avrupa Merkez Bankası ve Eurobölgesi merkez bankaları, tezgah üstü işlem gören CDS’ler için merkezi takas bürosu (clearing house) kurulmasını desteklediklerini bildirmişler. Küresel krizin iç içe geçmiş bilançoları devletleri ortak çözümler üretmeye itse de yazınızda bahsettiğiniz milletler üstü bir denetim mekanizmasının kabul edilmesi zor olacaktır. Aklıma ilk gelen bu tarz bir oluşumun önderliğini üstlenecek devlet veya devletlerin kim olabileceği. ABD ile İngiltere mi? Fransa mı? Öte yanda Rusya ve Çin bahsettiğiniz gibi ikna edilmelidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir