Ekonomik Kaos

Piyasalar, enflasyon beklentilerini fiyatlara ve faizlere yavaş yavaş yansıtmaya başladı. Açıklamalarına önem verilen bazı yorumcular; ‘ABD’ye %100 hiperenflasyon gelecek’ gibi çok iddialı açıklamalar yapmaya başladılar.

Yaklaşan enflasyon tehlikesi ile ilgili o kadar çok yazı yazmışım ki, bu yazıda hangi birine bağlantı vereyim, bilemedim. Aylar öncesinde yazdığım yazılara dönüp baktım; ‘Bu kadar parayı piyasaya verirseniz, para gidecek yeri bulur, balon yaratır’ diye yazmışım. Basılan paranın gücü küçük görülmemelidir, demişim. Piyasaların aklı yavaş yavaş geliyor. ABD 10 yıllık hazine faizleri, enflasyon beklentisi ile son 6 ayın zirvesine dün çıktı. Fed bu faizlerin artmasına göz yummayacaktır. Daha fazla para basacaktır.

Bugün uygulanan, Greenspan’in son 20 yılda uyguladığı politikanın aynısıdır. Kriz ortamında, likiditenin enflasyona yol açmayacağını savunan çok kişi var. Kriz varken, talep düşükken, likidite enflasyon yaratmaz diye düşünüyorlar. Yanlıştır. Likidite; piyasalarda dezenflasyonist güçler hakimken, enflasyona yol açmaz. Bu güçler, enflasyonu düşük tutar. Likidite varlık fiyatlarına gider. Artan varlık fiyatları, borç talebini artırır. Yüksek kaldıraç talebi artırır. Bu varlık piyasasına dayalı model, geçmişte işe yaradı (Greenspan döneminde). Çünkü globalizasyon ve bilgi teknolojisinin gelişimi, enflasyonun artmasını engelledi. 90’ların sonu, 2000’lerin başındaki dezenflasyonist güçler bunlardı. Bugün globalizasyon ve bilgi teknolojisinin bütün nimetleri, global ekonomi tarafından absorbe edildi. Üretim büyümesini sağlayacak başka bir kaynak görünürde yok. Bunun için piyasalara verilen likidite, yakında enflasyona yol açacaktır.

Başka bir yorum; ‘arz tarafında aşırı kapasite, talep tarafında düşüş olduğu için, global ekonomi toparlanana kadar likidite bir sorun olmaz’ şeklindedir. Bu da yanlış bir mantıktır. Finansal piyasalar, likidite ve enflasyonu emtia spekülasyonu yoluyla da birleştirebilirler. Son 3 ayda, petrol ve tarımsal ürünlerin fiyatlarındaki artışlara bakınız. Petrol talebi düşük olduğu halde, petrol fiyatı % 60 artmış, $65 olmuştur. Bu tamamen finansal talepteki yükselişten kaynaklanmaktadır. Enflasyon beklentisi ile, likidite petrol kontratlarına gitmektedir.

Enflasyon konusunda, artması muhtemel sendika hareketlerini gözden kaçırmamak gerekir. Sendikaların güçlerini yitirdikleri düşünülüyor. Bu görüşe de katılmıyorum. Balon dönemlerinde, işçiler sendikalara pek ilgi göstermezler. Fakat kriz dönemlerinde, işlerini kaybetme tehlikesi yaşayan işçiler, sendika hareketlerini desteklerler. Kredi kartına çok yüklenen çalışan kesimin, borçlar nedeniyle kredi kartları kesilmektedir. İşçiler tekrar sendika çatısı altına sığınacaklardır. İşçi sendikaları geri gelecek, ücret artışı talep edeceklerdir.

Hiperenflasyon geliyor demek çok iddialı olur. Ancak bu kadar likidite ekonomik kaosa yol açabilir. Hemen her yazıda bir şekilde vurguladığım, stagflasyon (durgunluk ve enflasyon) beklentimi koruyorum.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir