Final Dokunuşu

ABD’den Japonya’ya, Çin’den Almanya’ya kadar hiçbir bölgeden iyi haberler gelmiyor. Cuma günü, ABD ekonomisinin %3.8 küçüldüğü açıklandı. Beklentiler %5’ten %7’ye kadar değişiyordu. %3.8 daralma, beklentilere göre iyi olarak yorumlanabilir. Ancak aysbergin görünmeyen kısmı her zaman daha büyüktür.

Küresel ekonomilerin çöküş sebepleri bu sitede defalarca kez belirtildi. İlki, ‘varlık balonu’nun çökmesi idi. Talep üzerindeki ‘negatif varlık etkisi’ ekonomilerde etkili olmaya devam ediyor. Örneğin eviniz var, gayrimenkul fiyatları hızla düştüğü için kağıt üstünde büyük kayıp yaşıyorsunuz. Bu da sizin talebinizi olumsuz etkiliyor, daha az tüketiyorsunuz. ABD’de, İngiltere’de yaşanan budur. İkincisi, bankaların kredi vermeyi kesip, kredi kanallarını kapatmalarıydı. Bankacıları, dolandırıcılık dahil her şey ile suçlayabilirsiniz, ama bu ortamda kredi vermeyi kestikleri için suçlayamazsınız. Teminatının değeri erimiş borçlunun, ne kredisi uzatılmalıdır, ne de yeni kredi verilmelidir. Bunun anlamı, göz göre göre ‘zarar’ yazmaktır.

Üçüncü neden; ‘stok hareketleri’dir. Emtia fiyatları yükselirken, imalatçılar, ya yükselen fiyatlardan kendilerini korumak için ya da ‘spekülatif kar’ amaçlı mal stokluyorlardı. Mesela 2007 yılında ’emtia spekülasyonu’nda, demir cevheri’nin fiyatı üç kat çıkmıştı. Satıcılar, fiyat artışının sürmesini bekledikleri için, kargoları bile boşaltmıyorlardı. Çünkü günlük sevkiyat oranları, fiyat artışı beklentisinden olumlu etkilenir. Stok talebi işte bu kadar güçlüydü. 2008 ortalarında, emtia fiyatları düşüşe geçtiğinde, toptancılar ve imalatçılar panik halinde stokları azaltmaya başladılar. Demir-çelik fiyatları, sevkiyat oranları dibe vurdu. Üç hafta önce, ‘Konteyner Gemisi’nde Mezuniyet Balosu‘ başlıklı yazımda, oluşan komik rakamları yazmıştım. Stok talebinin çökmesi, küresel talep üzerindeki ‘final dokunuşu’ olmuştur.

Stokların azaltılması süreci devam etse de, hala hatırı sayılır bir stok oranının olduğunu düşünüyorum. Stok artışı, büyüme hesaplarını ‘pozitif’ olarak etkiler. ABD’nin büyüme rakamları aşırı stoklamadan dolayı %3.8 olarak, beklentilerin altında gelmiştir. 2009’un ilk çeyreğinde rakamlar daha kötü gelecektir.

Yeni stoklama döneminin 2009’un ikinci yarısında başlayabileceğini düşünsem de, ekonomilerde kalıcı yükseliş trendini başlatmaz. Geçici bir faktördür. Umutlanmayınız.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir