Nükleer Çöküş (I)

Kredi krizinin en kötü dönemi Fannie Mae ve Freddie Mac ile gelmiş olabilir. Bu kurumların bilançolarında 1,5 trilyon dolarlık mortgage varlığı var. Piyasadaki 4 trilyon dolarlık mortgage senetini de garanti etmişler. 4 trilyon dolar, Amerika mortgage sektörünün yarısına karşılık geliyor. Devlet destekli bu kurumlar tam manasıyla çöküyor. Sizleri, tarihçeleri, niçin kuruldukları gibi ayrıntılar ile sıkmak istemiyorum. Bu konuları medyada sıkça okumuşsunuzdur. Bu yazının amacı, bu nükleer çöküşün gerçek nedenlerini açıklamak.

Mevcut kriz, mülk alabilmek için yapılan aşırı borçlanmadan kaynaklandı. Aşırı borçlanma ile birlikte finansal kurumların bilançolarında senetler birikti. Finansal kurumlar, bu senetleri karmaşık finansal araçları yaratmakta kullandılar. Bu enstrümanları, ‘yüksek getiri , düşük risk’ fikri ile sattılar. Oysa ki düşük risk sadece bir illüzyondu.

Fannie Mae, Freddie Mac, devlet bankaları gibi çalışır. Fonksiyonlarını sürdürebilmeleri için sürekli bir devlet desteği şarttır. Bu kurumların genelde yaptığı, finansal kurumlardan,yatırım bankalarından mortgage senetlerini alıp bunları menkul kıymetleştirmektir ( securitization). Kredi krizine kadar hep kar etmişlerdir. Peki niçin bu duruma düştüler? Çöküşün bence 3 nedeni var.

1) Fannie Mae ve Freddie Mac’in çalışanları, çok karmaşık finansal araçları anlayabilmek için gerekli donanıma sahip değillerdir. Çalışanlar, Amerika finansal sisteminde mütevazi sayılabilecek rakamlar alırlar. Ücretler, averaj olarak düşünüldüğünde $100 bin civarıdır. Vergisi düştükten sonra ellerine yıllık $60 bin kalır. Bu karmaşık, anlaması son derece zor finansal araçları yaratan, alıp-satan, pazarlayan,finansal kurumlardaki,yatırım bankalarındaki finansal mühendisler dudak uçuklatan paralar kazanırlar. Bu rakamlar brüt 1 milyon dolardan 25 milyon dolara kadar değişebilir. Finans mühendisleri, müthiş bir bilgiye, ve açgözlülüğe sahip olmasalar bu paraları kazanamazlar. Piyasa profesyonelleri, Fannie ve Freddie’de çalışanların yetersizliklerinden, donanımsızlıklarından faydalanarak, karmaşık finansal araçları iki kuruma satmışlardır. Bilançolar, risksiz gibi görünen, oysa hepsi nükleer bir bomba olan enstrümanlarla dolmuştur.  New York finans sisteminin, kredi balonunda en kolay kandırdıkları kurumlar, Fannie Mae ve Freddie Mac olmuştur.

2) Fannie ve Freddie, devlet destekli kurumlar olarak bir bakıma kamu hizmeti yapmaktadırlar. Krizde, bir çok politikacı, senatör, piyasadaki istikrarı sağlamaları için iki kuruma çağrıda bulunmuşlardı. Mortgage piyasasında hiç bir alıcı yokken, piyasadaki son alıcılar olarak devreye girmişlerdi. Kriz ortamında mortgage senetlerinin değeri,likiditesi yokken, 2008’in ilk çeyreğinde mortgage senetlerinin % 80’ni iki kurum tarafından alınmış ya da garanti edilmiş. Kamu hizmeti yaparken ne kadar zarar yazdıkları konusunda kesin bir bilgi olmasa da, bu konu çöküşlerinde önemli bir rol oynamış olabilir.

3) Üçüncü neden biraz teknik, basitçe anlatmaya çalışayım. Sahip oldukları risk kontrol mekanizmaları, oluşan bir balon sırasında aşırı derecede yükselmiş mülk fiyatlarını kontrol etmekte yetersiz kalmıştır. Bu balon döneminde, Amerikan gayrimenkul sektörünün değeri, gayri safi yurt içi hasılanın % 175′ ne yükselmiştir (% 175 of GDP). Tarihsel averaj , % 95’ler civarındadır. Ev alırken yapılan ön ödemeyi, ev fiyatının % 25’i olarak alalım. Tarihsel averaja doğru gidiş sırasında oluşacak kayıp, % 25’lik garantiden çok daha fazladır. Ev fiyatlarının şu ana kadar % 16 düştüğü düşünülürse ve fiyat düşüşlerinin % 30’lara ulaşması bekleniyorsa, 70-80 milyar dolarlık mevcut sermayeden çok daha fazlası kaybedilecektir. Tahminim, resmi olarak açıklanmasa da, sermayelerinin kalmadığıdır. Amerikan Hazinesi, 200-300 milyar dolar arası bir rakamı enjekte etmek zorunda kalabilir. Mülk fiyatlarının anormal seviyelere yükseldiği bir balon döneminde, risk kontrol mekanizmaları son derece basit ve yetersiz kalmıştır.

Kriz, bu kurumların batmasıyla ve kurtarılmasıyla bitmeyecektir. Devam edeceğim..

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir