Petrolde 80 doların altı kaos mu?

alpha

Petroldeki sert fiyat hareketleri, talepten ziyade arz kaynaklıdır. Arzı belirleyen oyuncu da Suudi Arabistan’dır. Atıl kapasiteye sahip büyük oyuncu.

S.Arabistan fiyat düşüşlerinde üretimi azaltır, fiyat artışlarında üretimi artırır. Petrol fiyatı son aylarda yüzde 28 düşmesine rağmen S.Arabistan üretimi artırıyor. Asya’ya sattığı petrolün fiyatını da düşürüyor. Alışılmış bir durum değil. Birkaç nedeni olabilir.

1)S.Arabistan’da devlet harcamaları petrol gelirlerine bağımlıdır. Harcamalar yüksek olduğu için, fiyat düşüşüne rağmen petrol üretimi artıyor olabilir.

2)S.Arabistan ile ABD’nin önemli konularda müttefik olduğu biliniyor. Rusya’yı sıkıştırmak için, üretimi artıyor olabilir. Petrol ve doğal gaz fiyatlarının çakılmasıyla Rus ekonomisi zorlanıyor. Ruble’nin durumu, Rusya MB’nın müdahaleleri ortada.

3)S.Arabistan, gelecek ayki OPEC toplantısından önce diğer ülkelere ”Patron benim” mesajı veriyor olabilir. İran’la ciddi bir gerginlik yaşıyor. Çünkü İran petrol payını ve ağırlığını artırmak istiyor.

4)Alternatif enerji kaynağı kaya gazı. ABD’de son beş yılda kaya gazı projelerine 150 milyar dolarlık finansman sağlandı. S.Arabistan fiyatı düşürerek kaya gazı üreticilerini zor durumda bırakmak istiyor olabilir. 80 doların altında kalıcı olacak bir petrol fiyatı kaya gazı üreticilerini zorlar. Bu üreticilerin başa baş noktası 80-90 dolar arasındadır. Sonuçta emekleme aşamasında olan bir sektör. Finansın temel kurallarındandır: ”Riskli yatırım projelerine daha yüksek iskonto oranı uygulanır. Riskli projelerin asgari karlılık oranının yüksek olması istenir.”

Bu arada denkleme Fed’i sokalım. 2009’dan beri tahvil alım programları devam ediyor. Kaya gazı projeleri hangi dönemde patlama yapmış? Son beş yılda. Bu üreticiler, Fed’in sıfır faiz politikasından iyi faydalandılar.

80 doların altında kalıcı olacak bir petrol fiyatı, ABD’nin çok önem verdiği kaya gazı projesine darbe vurabilir. Üretim maliyetleri, başa baş noktaları ortada.

OPEC toplantısından önce ABD’den S.Arabistan’a bir uyarı gelir mi? Yoksa S.Arabistan ABD ile köprüleri atmayı göze alıp, ”Kaya gazı üreticilerine ders vermeye devam mı” edecek?

Önümüzdeki bir ay petrol açısından önemlidir. Petroldeki her 10 dolarlık düşüş, cari açığımızı 4 milyar dolar iyileştiriyor, ifadesini papağan gibi tekrarlayalım. Sanki bu düşüş normal bir durumdan kaynaklanıyormuş gibi. Demek ki 28 dolarlık düşüşte, yaklaşık 12 milyar dolarlık iyileşme.

Fiyat düşüşünün kalıcı olması; ABD’de ”öğrenci kredileri”, ”otomobil kredileri”, ”kaldıraçlı borç”, ”yüksek getirili senet” piyasalarını olumsuz etkileyebilir. Sonuçta; kaya gazı projelerinin finansmanını bankalar yapıyor. Kar düşüşleri kalıcı olursa, riskler artar. Kaya gazı projeleri özünde risklidir. İskonto oranları yükselir. Riskli diğer piyasalara geçişler olur mu? 2008’deki krizin başladığı piyasa da çok küçüktü. Dalga dalga yayıldı.

Lehman Brothers’da çalışan Polonyalı finans matematikçisi (quant) bir arkadaşım vardı. Çalıştığı bölüm, yapılandırılmış ürünlerin (bankanın batışını tetikleyen ürünler) modellemesini ve fiyatlamasını yapıyordu. Banka batınca işsiz kaldı. 8 ay sonra Goldman’da işe girdi. O ara New York’ta görüştük. Bana; ”Lehman’da bu enstrümanlar arasındaki korelasyon riski modellerde yer almıyordu (Yer almıyordu, mealen: Matematik zekaları çok yüksek olan Ruslar, Polonyalılar, Hırvatlar toplanmış. Fiyatlamayı doğru yapamamışlar.) Bu sefer korelasyon riskini de içeren modeller geliştireceğiz” demişti. Umarım fiyatlamaları bu sefer doğru yapmışlardır.

Karamsar değilim. Ancak petrol 80 doların altında kalıcı olursa, ya küresel ekonomideki işler çok kötüdür, ya da çare olması beklenen kaya gazı finansal sistemin başını ağrıtır.